ΓΡΑΣΑ  #2

Προχωράμε τώρα στην ταξινόμηση των γράσων για να καταλάβουμε τι σημαίνει ο δείκτης που ακολουθεί το όνομα του γράσου. Αυτή η ταξινόμηση έγινε από το NLGI (Διεθνές Ινστιτούτο Γράσων και Λιπαντικών) ανάλογα με την συνεκτικότητα των γράσων (πόσο παχύ - σφιχτό είναι). Έτσι προέκυψαν οι παρακάτω κατηγορίες γράσων.

     Αριθμός NLGI              Κατεργασμένη διεισδυτικότητα

              000                                   445-475

              00                                      400-430

              0                                        355-385

              1                                        310-340

              2                                        265-295

              3                                        220-250

              4                                        175-205

              5                                        130-160

              6                                        85-115

* Οι τιμές είναι η διείσδυση σε δέκατα του χιλιοστού επί 5 sec σε 25ο C.

 Δηλαδή ένα μικρό μυτερό - κώνικο έμβολο «χτυπά» το γράσο με κατακόρυφες εμβολές και παρατηρούμε μετά από 5 δευτερόλεπτα πόσα δέκατα του χιλιοστού έχει εισχωρήσει στο γράσο που εξετάζουμε. Από αυτήν την εισχώρηση βρίσκουμε από τον πίνακα τον αριθμό NLGI.

 Έτσι, παρατηρούμε ότι το «3άρι» το γράσο, βρίσκεται στο μέσο του πίνακα (220-250 Deci-mm). Δεν είναι δηλαδή ούτε πολύ σκληρό ούτε πολύ μαλακό. Για αυτό βέβαια είναι και το πιο διαδεδομένο, πιο κινήσιμο. Επίσης, ότι η γρασοβαλβολίνη, κάτι μεταξύ βαλβλολίνης και γράσου, έχει βαθμό 0.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ο αριθμός που συνοδεύει τον τύπο του γράσου δεν έχει να κάνει με την ποιότητά του. Μας δείχνει μόνο αν είναι σκληρό ή μαλακό. Εμείς, απλά, θα πρέπει να γνωρίζουμε ποιον τύπο γράσου χρειαζόμαστε για την συγκεκριμένη χρήση.

 Ιδιότητες

 α. Υφή: Εξαρτάται από το μέγεθος των ινών του σάπωνα (παχυντή) που έχει διασπαρθεί στο λάδι. Όταν οι ίνες είναι μακριές η υφή του λίπους είναι ινώδης (Να Νάτριο) ενώ όταν είναι κοντές το λίπος είναι βουτυρώδες (Li Λίθιο, Ca Ασβσέστιο).

β. Σταθερότητα της σύστασης: είναι η ικανότητα του σάπωνα να συγκρατεί το λάδι, ώστε να μην παρατηρείται διαχωρισμός του λαδιού κατά την αποθήκευση του λίπους. (Τα πολύ φθηνά γράσα είναι δυνατό ο διαχωρισμός να συμβεί και κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης και μόνο!!!)

γ. Θερμική σταθερότητα σε στατικές και δυναμικές καταπονήσεις: Η θερμική σταθερότητα ενός λιπαντικού λίπους, καθορίζεται από την ικανότητα που έχει να ανακτήσει την αρχική του υφή, ύστερα από την συμπλήρωση ενός κύκλου θερμικής καταπόνησης. Η τελευταία εξασκείται υπό στατικές αλλά και δυναμικές συνθήκες. Η θερμική σταθερότητα εξαρτάται από τους θερμικούς μετασχηματισμούς της κρυσταλλικής δομής των σαπώνων.

δ. Ρεολογικές ιδιότητες: Ιξώδες: παρά το γεγονός ότι η διεισδυτικότητα ενός γράσου μας δίνει πληροφορίες σχετικά με την ευκολία ροής του λίπους από τον γρασαδόρο στο έδρανο, δεν παρέχει σημαντικές ενδείξεις σχετικά με την δύναμη που απαιτείται για την τροφοδότηση των σημείων λίπανσης με αντλία.

ε. Σημείο διαρροής: Καθορίζει την ελάχιστη δύναμη που απαιτείται για να αρχίσει η ροή του γράσου. Όταν το σημείο διαρροής είναι πολύ υψηλό, τα λίπη είναι δύσχρηστα και απαιτούν μηχανικούς λιπαντήρες υψηλής πίεσης.

στ. Σημείο στάξεως: Η μέγιστη θερμοκρασία μέχρι την οποία μπορεί να εργασθεί ένα έδρανο που λιπαίνεται με λίπος.

ζ. Αντοχή στο νερό: Τα γράσα ασβεστίου είναι αδιάλυτα στο νερό, αλλά έχουν χαμηλό σημείο στάξεως. Αντίθετα τα λίπη με σάπωνα νατρίου διαλύονται στο νερό σχηματίζοντας γαλάκτωμα αλλά έχουν υψηλό σημείο στάξεως. Τα γράσα με σάπωνα (παχυντή) λιθίου χαρακτηρίζονται από μεγάλη αντοχή στο νερό και υψηλό σημείο στάξεως. Δεδομένου μάλιστα ότι έχουν και καλή αντοχή στην οξείδωση, τα λίπη αυτά χρησιμοποιούνται πάρα πολύ.

η. Συνεκτικότητα: είναι η ικανότητα αντίστασης σε παραμόρφωση που εμφανίζει ένα πλαστικό σώμα, όταν εφαρμοσθεί σε αυτό μία δύναμη. Στην περίπτωση των γράσων, είναι ένα μέτρο της υφής τους, πολύ μαλακό, μαλακό, σκληρό, πολύ σκληρό και είναι ενδεικτική της ρεολογικής τους συμπεριφοράς (ανάλογα με το ιξώδες των λιπαντελαίων που χρησιμοποιήθηκαν).

 ΕΠΙΛΟΓΗ ΓΡΑΣΟΥ Με βάση λοιπόν τις ιδιότητες που προαναφέρθηκαν επιλέγουμε και το γράσο που χρειαζόμαστε. Για τις εφαρμογές μηχανημάτων αγροτικών δραστηριοτήτων, κυρίως, μας ενδιαφέρουν οι ιδιότητες α, β, γ, στ, ζ καθώς και ο βαθμός σκληρότητάς του. Αυτές είναι που, σε πολύ μεγάλο βαθμό, καθορίζουν και την ποιότητα / τιμή του γράσου.

Έτσι λοιπόν, αν είναι να το χρησιμοποιήσουμε για ρουλεμάν υψηλών στροφών ή θερμοκαρσιών, ή δύσκολων σημείων θα προτιμήσουμε λιθίου 3άρι. Αν οι θερμοκρασίες είναι πιο χαμηλές, ή αν χρησιμοποιούμε αερογρασαδόρο ή τέλος τα ρουλεμάν λειτουργούν σε χαμηλές στροφές επιλέγουμε λιθίου 2. Αν, τέλος, έχουμε να γρασάρουμε πίρους, δακτυλίδια και γενικά έδρανα ολίσθησης μέτριων φορτίων επιλέγουμε του Ασβεστίου 2 ή 3. Αν θέλουμε να έχουμε μια ποιότητα για όλες τις δουλειές επιλέγουμε Λιθίου 3 άρι (που βέβαια είναι και το πιο ακριβό).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ Τα παραπάνω σχετικά με την επιλογή του γράσου (αλλά και του λιπαντικού λαδιού, αργότερα) αποτελούν έναν γενικό οδηγό. Αν γνωρίζουμε από πριν (πχ κατασκευαστή μηχανήματος) τι τύπο γράσου ή λαδιού πρέπει να χρησιμοποιούμε, τότε αυτό χρησιμοποιούμε. Αυτό διότι ο κατασκευαστής πχ, γνωρίζει τα φορτία που αναπτύσσονται στο συγκεκριμένο σημείο, έχει υπολογίσει το λιπαντικό φιλμ που πρέπει να σχηματιστεί και έτσι, προτείνει το σωστό τύπο.

 Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι η χημική σύσταση του γράσου, όντας μίγμα, είναι σχετικά δύσκολο να βρεθεί. Αποτελεί κρυφό μυστικό της κάθε εταιρείας. Είναι όπως κάποιες συνταγές φαγητών – γλυκών μαγειρικής. Όλοι ακολουθούν τις ίδιες οδηγίες, αλλά κάποιων τα φαγητά ή τα γλυκά είναι πολύ πιο εύγευστα έναντι των άλλων.

 Συνεπώς δεν επιλέγουμε πάντα γράσο με βάση την τιμή και μόνο. Πρέπει να κοιτάμε και το αποτέλεσμα. Μπορεί δηλαδή να είναι «λιθίου 3» (από τα πιο ακριβά) αλλά οι ιδιότητες β και γ να μην ικανοποιούνται στο βαθμό που πρέπει με αποτέλεσμα να απαιτείται συχνή επαναλίπανση.

 Σισμανίδης Δ. Πασχάλης

Διπλωμ. Ηλεκτρολόγος Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ